GRAFİKLİ - Samsun'dan Havza'ya kurtuluşa giden yol

- Yunan birliklerinin İzmir'e çıkışından 3 gün sonra, aklında kurtuluş planlarıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basan Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün, 25 Mayıs 1919'da Havza'ya geçiş güzergahında tarihin izleri yeniden canlandırılıyor- Samsun'dan İngilizleri şüphelendirmemek için böbrek sancılarını bahane edip şifalı kaplıcalarında sıhhat bulmayı gerekçe göstererek Havza'ya geçen, burada kurtuluş planlarıyla ilgili ilk adımlarını hayata geçiren Ata'nın izleri, 102 yıl sonra da kentte özenle yaşatılıyor

Genel 18.05.2021, 13:58
GRAFİKLİ - Samsun'dan Havza'ya kurtuluşa giden yol

SAMSUN (AA) - DİLEK SEZEN - İstanbul'da İngiliz donanmasının demirlediği, Yunan askerlerinin İzmir'e çıktığı bir atmosferde, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün kurtuluş için attığı ilk adımların izleri 102 yıl sonra da heyecanlandırıyor.

AA muhabirinin tarihi kaynaklardan derlediği bilgilere göre, Mustafa Kemal Atatürk, Milli Mücadele için Samsun'a çıktıktan sonra, örgütlenme planlarının önemli bir kısmını, Samsun'un kaplıcalarıyla ünlü ilçesi Havza'da yaptı.

Havza, Mustafa Kemal Paşa'nın talimatıyla gerçekleştirilen ve İzmir'in işgalinin protesto edildiği ilk mitingin yapıldığı, Anadolu'da ilk Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin kurulduğu yer olarak öne çıkıyor.

Osmanlı İmparatorluğu ve İtilaf Devletleri arasında 1. Dünya Savaşı'nın ardından 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi ile düşman gemileri Çanakkale Boğazı'ndan geçerek İstanbul'a demirledi.

Anadolu adım adım işgal edilirken İngiltere, Yunanistan'ın Karadeniz kıyılarında bir Pontus Rum devleti kurma isteğine de destek verdi.

Bölgede Rum çetelerinin saldırıları artmaya başlarken Türk grupların kargaşa çıkardığı iddia edilerek İngilizler, Osmanlı Hükümeti'ne 21 Nisan 1919'da, "Siz asayişi sağlayamazsanız biz Samsun'a çıkıp bölgeyi işgal edeceğiz" anlamı taşıyan nota verdi.

İngilizlerin verdiği nota Mustafa Kemal'in Anadolu'ya geçmesi için fırsat doğurdu. 15 Mayıs'ta İzmir, Yunan orduları tarafından işgal edildi. 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, 16 Mayıs'ta "Bandırma Vapuru" ile İstanbul'dan yola çıktı.

Mustafa Kemal, puslu bir pazartesi sabahı, 19 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile Samsun'a vardı.

Büyük Önder'in Samsun'a çıkışı, Yunan askerlerinin denize döküldüğü 9 Eylül 1922'ye kadar sürecek büyük mücadelenin de ilk adımı oldu.

- Atatürk'ün Samsun'da 6 günü

Mustafa Kemal ve arkadaşlarını Samsun'da küçük bir grup karşıladı. "Dokuzuncu Ordu Kıtaları Müfettişi ve Padişahın Fahri Yaveri Mirliva Mustafa Kemal Paşa" unvanı ile bölgeye gelen Mustafa Kemal, Samsun'a vardığını telgrafla İstanbul'a bildirdi.

Mustafa Kemal, Samsun'da kaldığı süre içinde "Mantika Palas'ta konakladı.

9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal, tablonun İngilizlerin iddia ettiği gibi olmadığını belirledi.

İngilizlerin denetimindeki kentte yakından takip edilen Mustafa Kemal, kurtuluş için örgütlenmenin mümkün olmayacağını fark edince Havza'ya geçmeye karar verdi.

Atatürk, Havza'ya geçişinde İngilizlerin şüphesini çekmek istemediği için böbrek sancılarına Havza'nın şifalı kaplıcalarının iyi geleceğini gerekçe göstererek 25 Mayıs 1919'da Samsun'dan ayrıldı.

- "Dağ başını duman almış" marşı Havza'ya giderken söylendi

Atatürk ve arkadaşları, eski bir araçla Havza'ya doğru yola çıktı. Yollar bozuktu ve araç birkaç kez arızalandı. Araçtan inen Atatürk ve arkadaşları, doğanın güzelliğine kendilerini kaptırarak bir süre, "Gençlik Marşı" olan "Dağ başını duman almış, gümüş dere durmaz akar, güneş ufuktan şimdi doğar, yürüyelim arkadaşlar." marşını söyleyerek yol aldı.

Mustafa Kemal, Havza'da Mesudiye Oteli'nde, beraberindekiler ise Ali Osman Ağa'nın konağında ağırlandı.

- "Son bir cüret (cesaret) bizi kurtarabilir"

Mustafa Kemal Havza'da çalışmalara hemen başladı, 26 Mayıs 1919'da ilçeyi temsil eden 7 kişilik heyeti ikametgahında kabul ederek içinde bulunulan zor durumu anlattı. Heyete yaptığı konuşmada Mustafa Kemal, zor durumu şu sözlerle dile getirdi:

"Hiçbir zaman umutsuz olmayacağız, çalışacağız. Uçurumun kenarındayız. Bizi canlı canlı mezara atmak istiyorlar. Son bir cüret bizi kurtarabilir."

İlk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti 28 Mayıs 1919'da Havza'da kuruldu. Mustafa Kemal, aynı gün vali, mutasarrıflık ve kolordulara bir genelge gönderip "İzmir'den sonra Yunan ordularının Anadolu'ya ilerleme tehlikesine dikkati çekerek, "Vatanın bütünlüğünün korunması için ulusal tepkilerin daha canlı olarak gösterilmesini, 3 gün süreyle büyük ve coşkulu miting ve toplantılar yapılmasını, hükümete ve büyük devletlerin temsilciliklerine etkili telgraflar çekilmesini" istedi.

- Milli direnişin ilk sesleri

Havzalılar, ilk mitingi 30 Mayıs'ta Mustafa Kemal'in önderliğinde, cuma günü Yörgüç Paşaoğlu Mustafa Bey Camisi'nde namazdan sonra okunan mevlidin ardından belediye binası önünde yaptı.

Osmanlı Hükümeti ve işgal devletlerine çekilen protesto telgrafları, mitinglerle ilgili Harbiye Nezareti'nin (Savaş Bakanlığı) sorusuna Mustafa Kemal'in yanıtı şöyle oldu:

"Milletin heyecanını ve tezahürat-ı milliyeyi (milli gösterileri) men ve tevkif için (durdurmak için) hiç kimsede kudret ve takat göremem."

Havza'da ikinci miting yine bir cuma günü 6 Haziran 1919'da düzenlendi. İngilizler, Osmanlı Hükümetine, Mustafa Kemal'in İstanbul'a geri çağrılması için baskı yaptı.

Baskılar sonucu Mustafa Kemal, Harbiye Nezareti tarafından İstanbul'a geri çağrıldı.

Mustafa Kemal, İstanbul'a çağrılmasından bir gün sonra 7 Haziran 1919'da, Samsun yoluyla İstanbul'a gönderilen 10 bin tüfek sürgü kolu ve 12 top kamasına el koydu ve Havza'daki silah deposundaki silahları da halka dağıttı.

- Mustafa Kemal Havza'dan kurtuluş meşalesini yakarak ayrıldı

Acilen İstanbul'a dönmesi çağrısına uymayan Mustafa Kemal, mülki ve askeri makamlara gönderdiği genelgede şu ifadelere yer verdi:

"İstiklal-i millimiz (milli bağımsızlığımız) uğrunda bütün mevcudiyetimle milletle beraber nihayetine kadar çalışacağıma mukaddesatım namına söz veririm."

Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti'ne verdiği cevapta sonuna kadar milli mücadeleyi destekleyeceğini, gerekirse görevinden istifa edip halkın arasına katılarak mücadeleyi yürüteceğini bildirdi ve 12 Haziran'da Havza'dan sabah saatlerinde Amasya'ya geçti.

Mustafa Kemal Havza'dan kurtuluş meşalesini yakarak ayrıldı.

Atatürk, 24 Eylül 1924'te ikinci gelişinde, Havzalılara şöyle seslendi:

"Sizinle en elemli, en yeisli günlerde tanıştım. Aranızda günlerce kaldım. Bana mazinin hatırasını tekrarlatan şu daire içinde kıymetkar mesai ve muavenetinizden pek müstefit oldum. Eğer Havzalıların o samimi ve metin hüsnükabulleri olmasa ve eğer Havza'nın nafi şifalı kaplıcaları ahval-i sıhhiyem üzerinde müspet bir tesir bırakmasaydı, emin olunuz ki inkılap için çalışamayacaktım. Bundan dolayıdır ki Havza ve Havzalılara çok şey borçluyum. Kalbi rabıtam ebediyen saklayacak ve sizi hiç unutmayacağım. İlk cüreti, ilk cesareti gösteren sizlersiniz. İnkılap ve Cumhuriyet tarihinde kahraman Havza ve Havzalıların büyük bir yeri vardır."

- Samsun ve Havza'da tarihin izleri yaşatılıyor

Milli Mücadele'yi başlatan kişileri Anadolu'ya taşıyan Bandırma Vapuru'nun orijinal planları kullanılarak inşa edilen birebir kopyası, Samsun sahilinde müze gemi olarak ziyarete açık tutuluyor.

Bugün Atatürk'ün ilk adımı attığı nokta, artık dolgu sahası. Samsun Büyükşehir Belediyesince önceki yıllarda dolgu sahasına "Kurtuluş Yolu" yapılarak, Tütün İskelesi yeniden inşa edildi. Tütün İskelesi'nde ilk adımı temsilen Atatürk ve silah arkadaşları ve onları karşılayanların bal mumu heykelleri yer alıyor.

Tütün İskelesi'nden başlayan "Kurtuluş Yolu" ise Atatürk'ün Havza'ya geçiş güzergahını takip ediyor.

Mustafa Kemal Atatürk'ün 1919'da Samsun'dan Amasya'ya giderken kullandığı 98 kilometrelik "Kurtuluş Yolu" güzergahının, açık hava müzesine dönüştürülmesi için çalışmalar sürüyor.

Samsun Büyükşehir Belediyesince 3 yıl önce başlanan çalışmalar kapsamında, Osmanlı arşivlerindeki belgeler ve 1957'ye ait kara yollarını gösteren haritalardan yararlanılarak "Kurtuluş Yolu"nun orijinal güzergahı belirlendi.

Yolun korunması, güzergahın o dönemin koşullarına uygun hale getirilmesi için projeler hazırlanmasının ardından yol üzerindeki tarihi binalar restore edildi, çeşme ve köprüler yeniden yapıldı.

Bir asır önceki ruha uygun hale getirilen güzergaha o dönem kara yollarında kullanılan sis çanı gibi malzemeler yerleştirildi. Atatürk'ün kullandığı makam otomobillerinden birinin de birebir benzeri yaptırıldı.

Mustafa Kemal Atatürk'ün konaklayıp kahve içtiği Susuz Han, kafeteryaya çevrildi. Kavak ve Havza'da Büyük Önder'in uğradığı tarihi yapılar ise restore edilerek müze haline getirildi. Çalışmalar kapsamında Atayolu Kemer Köprü de onarıldı.

Atatürk'ün Samsun'a gelişinde kaldığı Mantika Palas, uzun yıllar "Mıntıka Palas" olarak adlandırıldı. Burası bugün Atatürk'ün eşyalarının sergilendiği Gazi Müzesi olarak o güne ait izleri canlı tutuyor.

Mustafa Kemal Paşa'nın Havza ilçesinde 25 Mayıs-12 Haziran 1919'da karargah olarak kullandığı ve Milli Mücadele'nin ilk karargahı sayılan ev ise bugün "Havza Atatürk Evi" olarak tarihin izlerini yansıtıyor.

Havza'da Yörgüç Paşaoğlu Mustafa Bey Camisi ile Anadolu'da kurulan ilk "Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" ve İzmir'in işgali üzerine Havzalılar tarafından kurulan "Reddi-i İlhak Derneği"nin temellerinin atıldığı yer olan Taş Mektep tarihe tanıklık etmeyi sürdürüyor.

Yorumlar (0)
20
açık
Günün Anketi Tümü
Çay 'Şekerli' mi, 'Şekersiz' mi İçilmeli?
Çay 'Şekerli' mi, 'Şekersiz' mi İçilmeli?
Namaz Vakti 17 Haziran 2021
İmsak 02:38
Güneş 04:38
Öğle 12:24
İkindi 16:24
Akşam 19:59
Yatsı 21:51
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30

Gelişmelerden Haberdar Olun

@